Okuma Yazma Bilmeyen Kişilerin Vasiyetname Düzenlemesi
- Avukat Mert YALÇIN
- 7 gün önce
- 4 dakikada okunur
Okuma Yazma Bilmeyen Kişilerin Vasiyetname Düzenlemesi ve Yargıtay Kararları
Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra mal varlığının ve kişisel arzularının nasıl yönetileceğini belirleyen en temel hukuki belgelerden biridir. Toplumun her kesimine açık olması gereken bu hak, okuma yazma bilmeyen bireyler açısından da Türk Medeni Kanunu'nun madde 532–545 hükümleri çerçevesinde güvence altına alınmıştır.
Okuma yazma bilmek, bir vasiyetname düzenleyebilmek için zorunlu bir koşul değildir. Kanun koyucu, bu gerçekten hareketle okuma yazma bilmeyen kişiler için resmi vasiyetname yolunu hem zorunlu kılmış hem de kolaylaştırmıştır.
Vasiyetname Nedir?
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı tek taraflı ve karşı tarafın kabulüne ihtiyaç duymayan bir ölüme bağlı tasarruftur. Miras bırakan, vasiyetname aracılığıyla malvarlığının belirli bir kısmını istediği kişilere bırakabilir, belirli yükümlülükler öngörebilir veya kanunun izin verdiği ölçüde miras paylaşımına ilişkin düzenlemelerde bulunabilir.
Türk Medeni Kanunu'nda resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç farklı vasiyetname türü düzenlenmiştir. Bu vasiyetname türlerinin her biri farklı şekil şartlarına tabi olup, kanunda öngörülen usule uyulmaması halinde vasiyetnamenin geçersizliği söz konusu olabilmektedir.
Hangi Vasiyetname Türü Geçerlidir?
Türk hukuku üç tür vasiyetname öngörmektedir: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Okuma yazma bilmeyen kişiler el yazılı vasiyetname düzenleyemezler; zira bu tür, vasiyetnamenin başından sonuna bizzat el yazısıyla yazılmasını şart koşar. Sözlü vasiyetname ise yalnızca ölüm tehlikesi gibi olağanüstü koşullarda geçerli olup kalıcı bir yol değildir. Okuma yazma bilmeyen kişiler için tek kalıcı ve güvenli yol, noter huzurunda düzenlenen resmi vasiyetnamedir.
Resmi Vasiyetnamenin Düzenlenmesi
Resmi vasiyetname, TMK m. 532–537 uyarınca noter önünde ya da sulh hâkimi huzurunda düzenlenir. Vasiyetçi, son arzularını notere sözlü olarak bildirir; noter bu beyanı yazıya geçirir ve yüksek sesle okur. Okuryazar bir kişi için süreç burada imzayla tamamlanır. Ancak okuma yazma bilmeyen kişiler için kanun ek bir güvence mekanizması öngörmektedir.
"Miras bırakanın okuma yazma bilmemesi hâlinde, vasiyetnameyi iki tanık huzurunda imzalamak yerine imzayı tanıkların huzurunda onaylatması şarttır."
Süreç 4 adımda tamamlanır:
1. Noterliğe başvuru — Vasiyetçi, kimlik belgesiyle birlikte notere ya da sulh hâkimine başvurur ve son arzularını sözlü olarak bildirir.
2. Beyanın yazıya geçirilmesi — Noter, söylenenler doğrultusunda vasiyetnameyi hazırlar ve vasiyetçiye yüksek sesle okur.
3. İki tanığın katılımı — Vasiyetçi, vasiyetnameyi iki tanık huzurunda onaylar. Tanıklar hem beyanı hem de vasiyetçinin kimliğini teyit eder.
4. Parmak izi ile onay — Vasiyetçi imza atamıyorsa, parmak izi ya da el işareti geçerlidir; noter bu durumu tutanağa geçirir.
Tanıklara İlişkin Koşullar
TMK m. 536 uyarınca tanıklarda aranan koşullar: Tanıklar ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmalı; kısıtlı bulunmamalı; okuma yazma bilmeli; vasiyetname içeriğinden doğrudan ya da dolaylı çıkar sağlamamalı ve vasiyetçinin yakın akrabaları arasında yer almamalıdır.
Önemli uyarı: Vasiyette lehine tasarruf yapılan kişiler, onların eşleri veya birinci dereceden hısımları tanık olamaz. Bu kurala aykırılık, vasiyetnamenin tümünün iptaline yol açabilir.
Ayırt Etme Gücü Şartı
Okuma yazma bilmeme, tek başına ayırt etme gücünü (temyiz kudretini) ortadan kaldırmaz. Vasiyetname anında vasiyetçinin on beş yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip bulunması yeterlidir. Okuma yazma bilmemek hukuki ehliyeti zayıflatan bir etken değildir; yalnızca vasiyetnamenin şekline ilişkin ek güvenceler devreye girer.
Sözlü Vasiyetnameye Başvurulabilir mi?
Sözlü vasiyetname, TMK m. 539–541 kapsamında yalnızca resmi vasiyetname yapılmasının mümkün olmadığı olağanüstü koşullarda başvurulabilir. Hayati tehlike, ulaşım imkânlarının kesilmesi ya da salgın hastalık gibi istisnai durumlarda, vasiyetçi iki tanık huzurunda son arzularını sözlü olarak açıklar. Bu olağanüstü hal ortadan kalktıktan sonra otuz gün içinde resmi vasiyetname yapılmazsa sözlü vasiyetname geçerliliğini yitirir.
Vasiyetnamenin Saklanması ve Açılması
Noterde düzenlenen resmi vasiyetname, noter tarafından saklanır. Vasiyetçinin ölümünün ardından sulh hukuk mahkemesine bildirilir ve vasiyetnamenin açılması için gerekli yasal prosedür işletilir. Okuma yazma bilmeyen vasiyetçilerin yakınları, açılma sürecinde hukuki danışmanlık almalarını göz önünde bulundurmalıdır.
Avukatın Rolü
Vasiyetname düzenlenmesi sürecinde hukuki destek alınması, ileride ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önemli ölçüde önüne geçebilmektedir. Özellikle okuma yazma bilmeyen kişiler bakımından resmi vasiyetname prosedürünün eksiksiz uygulanması büyük önem taşıdığından, sürecin uzman bir hukukçu tarafından takip edilmesi faydalı olacaktır.
Bunun yanında vasiyetnamenin iptali davalarında da teknik hukuki bilgi ve usul kurallarına hakimiyet büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle gerek vasiyetname hazırlanırken gerekse uyuşmazlık ortaya çıktığında profesyonel hukuki destek alınması hak kayıplarının önlenmesine katkı sağlayacaktır.
Değerlendirme
Türk hukukunda okuma yazma bilmeyen kişilerin vasiyetname düzenleme hakkı bulunmaktadır. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için resmi vasiyetname yönteminin tercih edilmesi ve kanunda öngörülen şekil şartlarına eksiksiz şekilde uyulması gerekmektedir. Yargıtay da yerleşik kararlarında okuma yazma bilmemenin tek başına vasiyetnamenin geçersizliği sonucunu doğurmayacağını kabul etmekte, buna karşılık resmi vasiyetname prosedürünün titizlikle uygulanmasını aramaktadır.
Bu nedenle özellikle ileri yaşta bulunan veya okuma yazma bilmeyen kişilerin vasiyetname düzenlerken uzman hukuki destek almaları, ileride ortaya çıkabilecek miras uyuşmazlıklarının önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Okuma yazma bilmeyen kişi vasiyetname yapabilir mi?
Evet. Türk Medeni Kanunu'na göre okuma yazma bilmeyen kişiler resmi vasiyetname yoluyla geçerli şekilde vasiyetname düzenleyebilir.
Okuma yazma bilmeyen kişi el yazılı vasiyetname bırakabilir mi?
Hayır. El yazılı vasiyetnamenin tamamının vasiyetçi tarafından yazılması gerektiğinden bu yöntem uygulanamaz.
Noterde yapılan vasiyetname geçerli midir?
Kanunda öngörülen şartlara uyulması ve gerekli tanıkların bulunması halinde noter huzurunda düzenlenen resmi vasiyetname geçerlidir.
Okuma yazma bilmeyen kişinin vasiyetnamesi iptal edilebilir mi?
Şekil şartlarına uyulmamışsa, ayırt etme gücü bulunmuyorsa veya irade sakatlığı mevcutsa vasiyetnamenin iptali mümkündür.
İleri yaşta olmak vasiyetnameyi geçersiz kılar mı?
Hayır. Önemli olan kişinin işlem tarihinde ayırt etme gücüne sahip olmasıdır.
Vasiyetnamenin iptali davasını kim açabilir?
Vasiyetnamenin uygulanması nedeniyle menfaati zarar gören mirasçılar ve diğer hak sahipleri iptal davası açabilir.
Okuma yazma bilmeyen kişi el yazılı vasiyetname bırakabilir mi?
Hayır. El yazılı vasiyetnamenin tamamının vasiyetçi tarafından yazılması gerektiğinden bu mümkün değildir.
YALÇIN HUKUK OFİSİ
SİTEMİZDE YER ALAN YAZILARIN İZİNSİZ KULLANIMI DURUMUNDA YASAL HAKKIMIZ SAKLIDIR.
Yorumlar